و زمين هيچ [ بر ] ( 1 ) خداى تعالى پوشيده نماند ، چگونه پوشيده بود احوال شما در موالات كفّار ، و آن كه شما با ايشان مساعدت از دل يا از زبان كنى ! * ( وَاللَّه عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ) * ، و خداى تعالى بر همه چيز ( 2 ) قادر است . براى آن گفت تا بدانند كه اين تأخير عذاب و مهلت و انظار مستحقّ ( 3 ) عذاب نه براى عجز مىكند ، و لكن لنوع من المصلحة المقتضية لذلك في التّكليف ، براى آن تا مكلَّفان ممكّن باشند و ممهّل باشند ، و ايشان را بر خداى تعالى حجّت نبود ، بل حجّت خداى را باشد برايشان . * ( يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَراً ) * ، و نصب او ( 4 ) بر فعلى مقدّر ( 5 ) باشد ، كأنّه قال : اذكروا و خافوا يوم . و گفته‌اند : نصب او بر ظرف است از معنى آيت مقدّم ( 6 ) ، براى آن كه آيت اوّل متضمّن وعيد است و تهديد ، كأنّه قال تعالى : ما اوعدتكم ( 7 ) به في الاية المتقدمة انّما يقع و يكون يوم القيمة . و گفته‌اند ( 8 ) قوله : * ( وَيُحَذِّرُكُمُ اللَّه نَفْسَه ) * ، و گفته‌اند من قوله : * ( وَإِلَى اللَّه الْمَصِيرُ ) * . گفت : ياد كنيد ( 9 ) و فراموش مكنيد ( 10 ) تا بدانيد ( 11 ) كه اين وعيدها - كه ذكر آن سابق شد - در روزى خواهد بودن كه هر نفسى آنچه كرده باشد از خير و شر ، و نفع و ضرّ ، و نيك و بد ، و طاعت و معصيت ، و حسنه و سيئه حاضر يابد ، نظيره قوله تعالى : وَوَجَدُوا ما عَمِلُوا حاضِراً ( 12 ) . جمله قرّاء خوانند ( 13 ) : « محضرا » بفتح الضّاد على انّه مفعول ، و در شاذّ عبيد بن عمير ( 14 ) خواند ( 15 ) : « محضرا » ( 16 ) على انّه فاعل على معنى انّ عمله ( 17 ) يحضره للجزاء من

--> ( 1 ) . اساس ، وز : ندارد ، با توجّه به دب و ديگر نسخه بدلها افزوده شد . ( 2 ) . دب : همه چيزها . ( 3 ) . كذا : در اساس : ديگر نسخه بدلها : مستحقّان . ( 4 ) . چاپ شعرانى ( 3 / 9 ) : نصب يوم . ( 5 ) . اساس : مصدر ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد . ( 6 ) . همه نسخه بدلها متقدّم . ( 7 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر : ما وعدتكم . ( 8 ) . دب من . ( 9 ) . وز ، دب : ياد كنى / ياد كنيد . ( 10 ) . وز ، دب : مكنى / مكنيد . ( 11 ) . وز ، دب ، آج ، لب : تا بدانى / تا بدانيد . ( 12 ) . سوره كهف ( 18 ) آيه 49 . ( 13 ) . وز ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : خواندند . ( 14 ) . اساس : عمير بن حميد ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر ، چاپ شعرانى ( 3 / 9 ) : عبيد بن عمرو ، با توجّه به وز ، دب تصحيح شد . ( 15 ) . اساس : خواندند ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد . ( 16 ) . اساس : محضر ، با توجّه به وز ، دب تصحيح شد . ( 17 ) . آج : علمه .